Warto wiedzieć.... Obowiązek alimentacyjny

624667264-1508086477981449-5622882398799991482-n

Warto wiedzieć...Obowiązek alimentacyjny

28.01.2026

Obowiązek wzajemnego wspierania się członków rodziny, stanowi jedno z podstawowych założeń prawa rodzinnego. Zgodnie z art. 128 k.r.o., obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Źródłem obowiązku alimentacyjnego są stosunki o charakterze prawnorodzinnym łączące zobowiązanego z uprawnionym. Stosunkami tymi są pokrewieństwo, powinowactwo, małżeństwo i przysposobienie.

Przesłanką dochodzenia roszczeń alimentacyjnych przez uprawnionego, z wyjątkiem roszczeń dziecka, które nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie, względem rodziców, jest powstanie po stronie uprawnionego stanu niedostatku (przyjmuje się, że stan niedostatku zachodzi wtedy, kiedy uprawniony nie ma w ogóle lub nie ma dostatecznych własnych środków, które mogłyby zaspokoić jego usprawiedliwione potrzeby, usprawiedliwione potrzeby uprawnionego uzależnione są natomiast od różnych okoliczności: wieku, stanu zdrowia, możliwości zarobkowych lub majątkowych). I tak obowiązek utrzymania i wychowania dziecka ciąży przede wszystkim na rodzicach, co oznacza, że jeśli jedno z rodziców nie żyje, obowiązek ponoszenia w całości ciężaru związanego z utrzymaniem i wychowaniem dziecka spoczywa w zasadzie na drugim z rodziców Treścią obowiązku alimentacyjnego jest przede wszystkim dostarczanie uprawnionemu środków utrzymania, a więc zaspakajanie jego bieżących, podstawowych potrzeb.

Obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej bez ograniczenia stopnia pokrewieństwa, ale w oznaczonej kolejności. Oznacza to, że uprawniony do alimentacji może domagać się świadczeń alimentacyjnych w pierwszej kolejności od swoich dzieci, a dopiero w dalszej kolejności od swoich rodziców. Przy założeniu, że uprawnionym do alimentacji jest osoba dorosła, która ma troje dorosłych dzieci, i jednocześnie żyją jej rodzice, do alimentacji w pierwszej kolejności wobec takiej osoby zobowiązane są jej dzieci przed rodzicami. Obowiązek alimentacyjny w linii bocznej obciąża tylko rodzeństwo, zarówno rodzone, jak i przyrodnie. Dalsi krewni uprawnionego w linii bocznej nie są obciążeni obowiązkiem alimentacyjnym. Artykuł 144 k.r.o. daje z kolei podstawę do żądania świadczeń alimentacyjnych od powinowatych, a więc osób niezwiązanych węzłem pokrewieństwa. Uprawnieni i zobowiązani do alimentacji są powinowaci pierwszego stopnia w linii prostej, tj. macocha, ojczym, pasierb. Dodać trzeba, że pierwszeństwo przed obowiązkiem alimentacyjnym krewnych ma obowiązek współmałżonka uprawnionego wynikający z art. 27 k.r.o., jak również obowiązek dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji.

Treścią obowiązku alimentacyjnego jest przede wszystkim dostarczanie uprawnionemu środków utrzymania, a więc zaspakajanie jego bieżących, podstawowych potrzeb. W przypadku obowiązku alimentacyjnego rodziców względem dzieci obowiązuje zasada równej stopy życiowej, co oznacza, że jeżeli rodzice mają znaczne możliwości majątkowe i zarobkowe, to powinni zaspokajać potrzeby dzieci nawet na wyższym poziomie niż ich usprawiedliwione potrzeby, tj. na takim poziomie, który pozwoli utrzymać równą stopę życiową rodzica i dziecka. Przez pojęcie usprawiedliwionych potrzeb należy co do zasady rozumieć potrzeby w postaci zapewnienia mieszkania, wyżywienia, ubrania, higieny, leczenia. Przy czym pojęcie usprawiedliwionych potrzeb nie jest tożsame z pojęciem potrzeb koniecznych.

Ustawodawca uzależnia zakres świadczeń alimentacyjnych od możliwości majątkowych i zarobkowych zobowiązanego, przy czym posługuje się pojęciem możliwości, a nie rzeczywistym stanem majątkowym i zarobkowym zobowiązanego, co oznacza, że sąd orzekający o obowiązku alimentacyjnym ma obowiązek badać, jakie są rzeczywiste możliwości majątkowe i zarobkowe zobowiązanego, a nie opierać rozstrzygnięcia na ustaleniu rzeczywiście aktualnie uzyskiwanych dochodów. Rzeczywiście uzyskiwane dochody (aktualnie uzyskiwane zarobki) stanowią jedynie punkt wyjścia do ustaleń w zakresie możliwości majątkowych i zarobkowych zobowiązanego. Jak przyjął Sąd Najwyższy zasadne i zgodne z treścią art. 135 k.r.o. jest oparcie się na możliwościach zarobkowych pozwanego, a nie tylko na jego aktualnych zarobkach. Zakres obowiązku alimentacyjnego może i powinien być większy od wynikającego z faktycznych zarobków i dochodów zobowiązanego, jeżeli przy pełnym i właściwym wykorzystaniu jego sił i umiejętności zarobki i dochody byłyby większe, a istniejące warunki społeczno-gospodarcze i ważne przyczyny takiemu wykorzystaniu nie stoją na przeszkodzie.

Dodać trzeba, że świadczenie wychowawcze (tzw. 800 plus) nie wpływa na zakres świadczeń alimentacyjnych. Jak wskazano w uzasadnieniu projektu ustawy wprowadzającej świadczenie wychowawcze, jego celem była poprawa sytuacji materialnej osób wychowujących dzieci i zwiększenia w ten sposób dzietności. Zamiarem ustawodawcy było, aby świadczenie to nie mogło być wykorzystywane do zmniejszenia obciążeń alimentacyjnych i pomocy osobom zobowiązanym z tego tytułu.

Obowiązek alimentacyjny obciąża rodziców dziecka niezależnie od tego, czy rodzicom tym przysługuje władza rodzicielska. Obowiązek alimentacyjny nie stanowi bowiem elementu treści stosunku władzy rodzicielskiej, lecz jest elementem odrębnego zobowiązania o charakterze rodzinnym . Dlatego też ograniczenie, zawieszenie oraz pozbawienie władzy rodzicielskiej nie ma wpływu na istnienie obowiązku alimentacyjnego rodzica względem dziecka. Podkreślić również trzeba, że obowiązek ten nie jest ograniczony przez żaden sztywny termin, a w szczególności – przez termin dojścia przez alimentowanego do pełnoletniości. Obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dziecka powstaje z chwilą urodzenia się dziecka i trwa do czasu, kiedy dziecko uzyska zdolność samodzielnego utrzymania się. Zdolność samodzielnego utrzymania się z reguły oznacza podjęcie przez dziecko odpowiedniej dla niego pracy zarobkowej i uzyskiwanie z niej dochodów. Rodzice nie mogą powoływać się – w celu uchylenia swojego obowiązku alimentacyjnego względem pełnoletniego dziecka – na możliwość podjęcia przez niego jakiejkolwiek dostępnej na rynku pracy. Uzyskanie możliwości samodzielnego utrzymania się powinno uwzględniać osobiste uwarunkowania dziecka, a w szczególności jego zdolności.

Przepis art. 133 § 3 k.r.o. przewiduje dwie odrębne przesłanki uchylenia się przez rodziców od świadczeń alimentacyjnych względem pełnoletniego dziecka. Pierwszą z nich jest nadmierny uszczerbek dla rodziców związany z wypełnianiem obowiązku alimentacyjnego względem pełnoletnich dzieci, natomiast drugą niedokładanie przez dziecko starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się. Kolizja w postaci nadmiernego uszczerbku dla rodziców z potrzebami już pełnoletniego dziecka rozstrzygana jest w ten sposób, że ustawodawca zakłada, że pełnoletnie już dziecko nie powinno obciążać nadmiernym obowiązkiem rodziców, a starać się o uzyskanie samodzielnych źródeł utrzymania.

W sytuacjach szczególnych istnieje możliwość uchylenia się od obowiązku alimentacyjnego. Zgodnie bowiem z art. 1441 k.r.o., zobowiązany może uchylić się od wykonania obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, co jednak nie dotyczy obowiązku alimentacyjnego rodziców względem ich małoletniego dziecka.

Niewypełnienie obowiązku alimentacyjnego może skutkować odpowiedzialnością karną. Zgodnie z art. 209 k.k.: kto uchyla się od wykonania obowiązku alimentacyjnego określonego co do wysokości orzeczeniem sądowym, ugodą zawartą przed sądem albo innym organem albo inną umową, jeżeli łączna wysokość powstałych wskutek tego zaległości stanowi równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych albo jeżeli opóźnienie zaległego świadczenia innego niż okresowe wynosi co najmniej 3 miesiące, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 naraża osobę uprawnioną na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Ściganie przestępstwa określonego w § 1 lub 1a następuje na wniosek pokrzywdzonego, organu pomocy społecznej lub organu podejmującego działania wobec dłużnika alimentacyjnego.

Radca prawny

Kinga Hanusek-Bąk

Potrzebujesz porady prawnej lub obywatelskiej? Pomoże Ci bezpłatnie prawnik z nieodpłatnej pomocy prawnej i nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego.

Zapisz się pod numerem telefonu 33 4777 239 lub klikając tutaj

Szczegółowe informacje dotyczące można uzyskać pod adresem: Starostwo Powiatowe w Cieszynie, Wydział Organizacyjny, ul. Bobrecka 29, 43-400 Cieszyn, tel. 33 47 77 239 bądź na stronach internetowych: